ЕЛІМІЗ БАР ЕДІ, ЕЛ ӨЗІМІЗДІКІ ДЕЙ АЛМАДЫҚ

Түркия қазақтарының көш жетекшілерінен Дәлелхан Жаналтайдың бірінші дүниежүзі қазақтары құрылтайындағы (1992) сөзінен:

«…Біздің еліміз бар еді, ел өзіміздікі демедік. Жеріміз бар еді, жер өзіміздікі демедік. Қүлдықта болдық. Алланың жәрдемімен бүгінгі күнге жеттік. Біз елімізді не үшін тастап кеттік? Бір жерге барып шаруа жасайық деп шыққан жоқпыз. Сауда жасап, бай болайық деген ой да келмеді. Біз ең қымбат дінімізді, қүлдықтағы елімізді қүтқарып қалғымыз келді. Міне Аллаға шүкір, мемлекетіміз қүрылып, егеменді ел болдық. .Енді бүдан былай бірлікте болып, қазақ халқының, Қазақстан Республикасының өрлеп, дамуы үшін күресуіміз керек…»


ЖАСАНДЫ ЗЕРДЕ ЖАСАМПАЗДЫҚҚА ЖЕТКІЗЕ МЕ?

Желіде жүрген Эйнштейн айтыпты-мыс деген мынадай өтірік сілтеме бар: «Технология адамның өзара қарым-қатынасынан асып түсетін күннен қорқамын. Әлемді есуастардың ұрпағы жайлайды». Әрине, мұны Эйнштейн айтпаса да, бүгінгі күні тіпті, құл айтса да дуасы мол сөз боп тұр. Ақылды телефонға жасымыз да, жасамысымыз да сүліктей жабысып, ақпарат атты «қан» сорамыз. Ол қанның арамдығы мен адалдығы басқа әңгіме. Ақпараттың білім еместігі де басқа бір әңгіме. Смартфон-ақылфон, бірақ ақылфон ұстанып ақылды болып кетуің екіталай… Ал адамзат ақыл-ойы төңкерісінің жемісі — жасанды зерде болса, терең зерделеуді қажет етеді.

«The Economist» журналының жазуы бойынша, ендігі ең қымбат ресурс мұнай емес, мәліметтер жиынтығы. Осы орасан зор мәліметтерді «сұрыптап», «үйреніп», өзі де «жасап», «үйрететін» жасанды зерде (түйсік), (интеллект) (artificial intelligence AI).
SpaceX, Tesla және Boring Company компанияларының жетекшісі Илон Маск «жасанды зерде үшінші дүниежүзілік соғысқа әкеледі» десе, Google Cloud-тыңбас ғалымы Фэй-Фэй Ли «бүгінгі күні жасанды зердеге адамгершілік жетпей тұр» дейді. Ал Alibaba-ның атқарушы төрағасы Джек Ма «жасанды зерде бар болғаны мидың рөлін атқарушы ғана, ал данышпандық жүректен шығады» деген ойда. Илон Маск болса, Neuralink деген компания ашып, тіпті компьютер чиптерін адам миына орналастырмақшы, яғни адам мен мәшинені бір тәнге айналдырмақшы.
Асқан қабілеті бар адам болмаса, адамнан жоғары интеллектісі бар мәшине адамзатқа қандай залал я болмаса пайда әкелуі мүмкін?!
Google мен Uber-дің бұрынғы атқарушы директоры Anthony Levandowski жасанды интеллект «The way of the future», «Болашақтың жолы» деген шіркеуін құруда, яғни жасанды интеллект Құдайдың орнына жүрмекші. (http://www.wayofthefuture.church) «Еріккен, ойына келгенін істейтін батыс қой» деп қолды бір сілтеуге болар еді, бірақ Біріккен Араб Әмірлігі «жасанды интеллект министрлігін» құрды, оған министр болып Омар бин Сұлтан Әл Олама (Omar bin Sultan Al Olama) тағайындалды. Ойлары заман көшінен қалмау. Ал Мекке мен Мединесі бар, шалт кеткенге «ширк» деп отыратын саудиліктер София дейтін роботқа азаматтық берді. Иә, сан қазақ барып ала алмай кеткен Арабстанның толық құқылы азаматы болды. Ал ширктің көкесі «цифрлық құдай», болмаса, асқан қабілеті бар адам.
NASA мен Google-дің ғалымдары мен инженерлері құрған SU Singularity University (Сингулярлық Университет) дейтін бар. Ғылымдағы даму мен «экспоненттік технологияға» баса мән беретін университет. «Экспоненттік технология» деген ұғым тұрақты және жылдам қарқынмен өсетін технологиялар. Singularity University-дің негізін салушылардың бірі атақты өнертапқыш, ойшыл және футуролог Рэй Куртвейл (Ray Kurzweil). Олардың жасанды зерде жайлы айтқандары төмендегідей: Компьютерлердің дамығаны соншалық шахматтан да қиын Го деген ойыннан адам болжанғаннан он жыл бұрын жеңіп отыр. Ол аз болса, АҚШ-та жас заңгерлерге жұмыс табу қиындаған. Жасанды зердеге негізделген IBM Watson жүйесінен секунттардың ішінде 90% дәлдікпен құқықтық кеңестер алуға болады. Адамның дәлдігі 70% екен.
SU-дың кеңесі бойынша, «егер сіз АҚШ-та құқық саласының маманы болайын деп дайындалып жүрсеңіз, тез райыңыздан қайтыңыз». Себебі, болашақта олардың 90% қысқартылады, тек таза мамандар қалады. IBM Watson жүйесінің обыр ауруын анықтауы адамға қарағанда төрт есе дәлірек. Facebook-тің бағдарламасы адамның бейнесін адамнан артық «таниды». SU-дің болжамы бойынша, 2030 жылы компьютерлер адамнан ақылдырақ болады екен. «Virtual Processing Unit» деп аталуы мүмкін чип секундына сегіз триллион операция атқаратын болады.
2018 жылы өздігінен жүретін жасанды зерде басқаратын көліктер көшеге шықпақшы. Олардың өзіндік-навигация жүйесі бар. 2020 жылдары аутокөлік өнеркәсібі тұтасымен бүліне бастайды, сізге жеке меншік көлік керек болмай қалады. Сіз көліктің өзіне тікелей телефон шаласызда тұрған жеріңізді және баратын жеріңізді айтасыз, ол өзі келеді де апарып тастайды. Жүрген жол ақысын төлейсіз, ішінде отырғанда алаңсыз жұмыстарыңызды бітіре бересіз. Біздің балаларымызға жүргізуші куәлігі керек емес және меншік көлік те керек емес болады. Біздің қалаларымыз да өзгереді, көлікке деген сұраныс 90-95% азаяды. Паркингтер паркке айналады.
Жылына әлемде 1,2 миллион адам жол-көлік апатынан көз жұмады екен. Қазір әрбір 100,000 шақырымға бір жол-көлік апаты, ал өзі жүретін көліктердегі жол-көлік апаты 10 миллион шақырымға біреу болады екен. Бұл дегеніміз миллион адамның өмірі сақталады деген сөз. Kөптеген көлік компаниялары өзгеріске түсе алмай банкротқа ұшырамақшы. Дәстүрлі компаниялар эволюциялық тәсілмен, жақсырақ көліктер жасауға ұмтылады, ал (Tesla, Apple, Google) сияқты жаңа бағыттығы компаниялар революциялық тәсілмен дөңгелекті компьютер жаңа заманның көлігін жасайды. Volkswagen мен Audi инженерлері Teslaдан қорқады.
Сақтандыру компаниялары үлкен қиындықтарға тап болады, өйткені жазатайым оқиғаны сақтандыру 100 есе арзан болады. Көлік сақтандыру бизнесі не өзгеріп, не құрып тынады. Алайда, егер жазатайым оқиғалар 100 есе төмендесе, бірақ сақтандыруды сатып алу құны тек қана 50 есе төмендейді, бизнес тиімдірек болуы мүмкін. Жылжымайтын мүлік өзгереді, егер сіз жолда келе жатып жұмыс істей алатын болсаңыз адамдар қаладан сыртқа, әдемі табиғат аясына жылжиды.
Жаңа Зеландияда жасанды зерде мектеп балаларына жасыл энергетика жайында сабақ бере бастады. Біз күнде қолданып жүрген Google translate те жасанды зердені қолданады. Сіздің дауысыңызды отыз секундта «көшіріп» айнытпай сіз сияқты сөйлейтін роботтар бар. Microsoft ағылшыншаны қытайшаға адам сияқты аударатын жасанды интеллект жасады. Жасанды зерде жазған музыкалық клиптер де пайда болды. Адамзатқа қауіп төндіретін жаңа ауру түрлеріне антибиотиктертерді де жасанды зерде іздеуде…
Ал Қытайда тіпті Ханчжоуды жасанды зерде қаласы деп жариялаған. Көп ұзамай сіздің айналаңыз қаншалықты шын, қаншалықты виртуалды екенін ажырататын анти жасанды зердедеген технологиялар дамуын бастады.
Бүгінгі күні narrow AI, тар шеңбердегі жасанды зерде бір салада қолданылады, мысалы камерамен адамды тану, көлік жүргізу, шахмат ойнау сияқты. Бірақ, зерттеу институттары мен ғалымдардың мақсаты general AI,AGI artificial general intelligence немесе strong AI, жалпы жасанды зерде немесе мықты, күшті жасанды зерде жасап шығару. Бүгінгі тар шеңбердегі жасанды зерденің өзі адамнан жақсы жұмыс істейді. Ал жалпы жасанды зерде яғни AGI барлық жағдайда әртүрлі тапсырмаларды адамнан артық орындайтын болады.
Бір қорқыныштысы жасанды зерде қарулануда, қорғаныс пен шабуыл жүйелерінде де кеңінен қолданылуда. Stephen Hawking, Elon Musk, Steve Wozniak, Bill Gates және басқалар жасанды зерде жайында өздерінің ойларын ашық білдіріп, қауіптенетіндерін айтқан. Адам санасының деңгейіндегі жасанды зерде 2060 жылдары пайда болады деп болжануда. Енді біреулер суперақыл 2100 жылы сөзсіз пайда болады десе, тағы біреулер пайда болуы мүмкін емес дейді. Іс жүзінде жасанды зерде эксперттерінің өздері әлі білмейді.
«Надандар ғана жасанды зердеден қорқады» деген қауесет те бар. Оған қарсы «жасанды зерде адамдарды басқарып өздерін-өздері жасап көбейеді, адамдарды құл қылады» деген де ойлар бар. Әрине, оның бәрін болашақ көрсетеді. Ең бастысы Қазақстан да әлемдік ғылыми-технологиялық өзгерістердің көшінен қалмауы үшін қамдануы тиіс.

Сұлтан ЫБЫРАЙ, Сұлтан ЫБЫРАЙ, ақпараттық технологиялар маманы

“Ulys” www.ulys.kz журналы

http://www.ulys.kz/news/39-zhasandy-zierdie-zhasampazdykka-zhietkizie-mie


KİTAP: ÇİNLİ TARİHÇİ SU BEYHAY’E GÖRE GENEL TÜRK TARİHİ

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Tarih bölümünde 13-14 Aralık 2018 tarihinde gerçekleşen “Doğumunun 125. Yılında Magcan Cumabayev Uluslararası Sempozyumu”nda Astana’daki L.N. Gumilev Avrasya Devlet Üniversitesi’nden gelen Prof. Dr. Danagül Makhat bize “Kazakların Genel Tarihi” isminde bir kitap hediye etti.

Kendilerine teşekkür ediyorum. Bu kitap daha yeni matbaadan çıktı. 3 Aralık 2018’de Avrasya devlet Üniversitesi’nde tanıtım toplantısı yapıldı.

Devamı…


EN GÜLEÇYÜZLÜ SEMPOZYUM

Uluslararası Magcan Sempozyumu oturumlarının sonunda katılım belgeleri verilirken yüzler gülüyordu. Çünkü, her katılımcıya Gökbörülü Gümüş Para hediye edildi. Nasreddin hocanın meşhur fıkrasının sonunda “Köftehor peşin parayı duyunca nasıl da gülersin” der ya, onun gibi gümüş parayı alınca kimin yüzü gülmez ki?! Hele bir de Gökbörülüyse..

Devamı…


“ALAŞ BAYRAĞI ALTINDA” BELGESEL FİLMİ ANKARA’DA TANITILIYOR

Bundan bir asır önce Kazak Türkleri’nin modern devletinin temelini atan Alaş Milli Hareketi ile ilgili belgesel filmi “Alaş Bayrağı Altında” Kök Tuğ Kazak Kültür Derneği tarafından 20 Aralık 2018 Perşembe günü Ankara’da Milli Kütüphanede gösterilecektir. Ankara’da Türk dünyası kültür ve tarihine meraklı arkadaşlar kaçırmasınlar.

Devamı…


ЕЛБАСЫ НҰРСҰЛТАН НАЗАРБАЕВТЫҢ ЖОЛДАУЛАРЫНА ТҮРІК ЖҰРТШЫЛЫҒЫ ҚЫЗЫҒА НАЗАР АУДАРУДА

Мимар көркем өнер университеті Тарих факултетінде 10 желтоқсан 2018 күні өткен конференцияға қызығушылық жоғары болды. Оған, ғалымдар, студенттер және журналистер қатысты. Онда Мимар Синан атындағы Көркем өнер Университетінде ғылыми тағылымдамадан өтіп жатқан Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ доктарантары Елбасының сындарлы саясаты мен экономикалық стратегияларын оның тәуелсіздіктен бүгінге дейін жарияланған 23 жолдауы негізінде түрік жастарына таныстырды.

Devamı…


ОБСУЖДЕНИЕ ПОСЛАНИЯ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН Н.А. НАЗАРБАЕВА В СТАМБУЛЕ

Докторанты 2 курса специальностей «История», «Археология» и «Журналистика» Евразийского национального университета им. Л.Н. Гумилева, проходящие научную стажировку в Стамбуле, по случаю Дня Первого Президента ознакомили учащихся и преподавателей Турции с конструктивной политикой и экономическими стратегиями Президента Республики Казахстан Н.А.Назарбаева.

Devamı…


MAGCAN CUMABAYEV SEMPOZYUMU PROGRAMI

PROGRAM

13 ARALIK 2018

 

 

09.00-09.30Kayıt

09.30-10.00  Açılış Konuşmaları

 

I. Oturum  10.00-12.15  

Prof. Dr. Osman Yorulmaz
(Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi)

Oturum Başkanı

Prof. Dr. Hangeldi Abjanov (Kazak Devlet Tarım Üniversitesi)
Magcan Cumabayev’in Tarihi Görüşü
Prof. Dr. Metin Karaörs (Yeni Yüzyıl Üniversitesi)
Magcan Eserlerinde Kazak Türkçesinin Özellikleri
Doç. Dr. Güljanat Kurmangaliyeva Ercilasun
(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi)
Alaş Aydını Magcan Cumabay’ın Eserlerinde Ceditçilik Fikriyatı

 

Doç. Dr. Vakur Sümer (Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Avrasya Araştırma Enstitüsü)  

 

Magcan Cumabay’dan Günümüze, Türk Dünyasında Kültürel Bütünleşme Çabaları
Prof. Dr. Abdulvahap Kara
(Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi)
Magcan Cumabayev’in Uzaktaki Kardeşime Şiiri ve Anadolu’daki Milli Mücadele ile Alaş Kazak Milli Hareketi
 

Değerlendirme ve Sorular

Devamı…


KAZAKİSTAN’DA GÖKBÖRÜLÜ HATIRA PARALAR

Kazakistan’da elmas uçlu gümüş madeni para basıldı.

Kazakistan Cumhuriyeti’nin Merkez Bankası 28 Kasım’da “Göçebeler kült hayvanları – totemleridir” adı altındaki para dizisinden “Kökböri” simgeli ulusal madeni para koleksiyonunu dolaşıma çıkartmıştır.

Devamı…


KAZAKİSTAN’DA BİRİNCİ CUMHURBAŞKANI GÜNÜNÜN ANLAMI

Bugün 1 Aralık. Bu Kazaklar ve Kazakistan için önemli bir gündür. Çünkü, bugün Nazarbayev’in 1991 yılında Kazakistan Sovyet Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına seçildiği gündür ve 2012’den bu yana bu gün Kazakistan’da “Birinci Cumhurbaşkanı Günü” olarak kutlanmaktadır. Çünkü, bu günde Nursultan Nazarbayev tam yetkiyle cumhurbaşkanı seçildikten sonra Kazakistan büyük bir kalkınma hamlesi gerçekleştirerek Avrasya’nın parlayan yıldızı haline gelmiştir. Uluslararası alanda saygın bir konuma yükselmiştir. Türk dünyasında da Türk Keneşi, Türk Akademisi ve TürkPA gibi önemli kurumların ortaya çıkmasında öncü rol oynamıştır. İşte tüm bunlarda 1 Aralık 1991’de Nursultan Nazarbayev’in Kazakistan’ın ilk cumhurbaşkanı olarak halktan tam yetki almasının rolü büyüktür.

Devamı…