Mustafa Çokay’ın Bağımsızlık Mücadelesi Ve Fransa

Modern Kazak tarihinin en önemli simalarından biri sayılan Mustafa Çokay Paris’in Nogent-sur-Marne semtinde, 1923-1941 yılları arasında 18 yıl yaşadı. Çokay’ın Fransa’ya geliş tarihi 1921 yılının yaz mevsimidir. Başlangıçta Paris’in merkezinde yaşadı. Ama sonra Nogent’a geldi. Çünkü o sırada burada önemli bir yazar, aydın ve elit kesim yaşamaktaydı.

Mayıs 2000’de Paris’te yaptığımız araştırmalarımızda Çokay’ın Nogent’da kaldığı adresleri de tespit etmiştik. Bizim o sıralardaki araştırmalarımıza Mustafa Çokay Fransız-Kazak Dostluk Derneğinin kurucusu ve Başkanı Sayın Yaşar Dinç çok destek vermişti. Kendilerine bir daha teşekkür ediyorum.

Dinç ile birlikte Nogent’a gelmiş ve Doğu Dilleri ve Medeniyetleri Enstitüsündeki Mustafa Çokay arşivinde tespit ettiğimiz adresleri dolaşmıştık. Nogent Belediyesinin arşiv kayıtlarını birlikte inceleyerek, Mustafa Çokay’ın Nogent’daki adreslerdeki kalış sürelerini de belirlemiştik. Bu tespitlerimize göre, Çokay şu adreslerde yaşamıştı :


ASTANA’DA CENGİZ DAĞCI’NIN VASİYETİ YERİNE GELDİ

29 Ocak – 11 Şubat 2011 tarihleri arasında 15 gün Kazakistan’ın başkenti Astana’da bulundum.  Avrasya Devlet Üniversitesinde lisansüstü öğrencilerine ders verdim. Ocak ayında Kazak Türkçesinde yayınlanan iki kitabımın tanıtım toplantısına katıldım.

Astana’ya birçok kere gitmiş olmama rağmen, kışın ilk defa gittim. Aslında doğrusunu söylemek gerekirse, kışları Astana’ya gitmeye korkuyordum. Çünkü kötü bir şöhreti var kışın çok soğuk oluyor diye. Çünkü soğuklar -42’yi buluyor. Gece hissedilen soğukluk -52 bile oldu.

Benim gittiğim hafta, yani Şubat’ın başında şiddetli soğuklar baş gösterdi ve -42’i buldu. (O sırada İstanbul’a son 30 yılın karı yağdığı söylendi) Böyle havalarda dışarıda fazla kalmıyorsunuz. İşten eve, evden işe veya nereye gidecekseniz oraya gidip dönüyorsunuz.

 


Uluslararası Mustafa Çokay Sempozyumu

Kazakistan’ın bağımsızlık tarihindeki önemli şahsiyetlerden biri Mustafa Çokay’dır. İşte bu sebeple Kazakistan’ın bu sene bağımsızlığının 20. Yılı olması münasebetiyle 18 Kasım 2011 tarihinde Almatı’da Şarkiyat Enstitüsü “Mustafa Çokay’ın Bilimsel Mirası ve Günümüz” konulu uluslar arası bir sempozyum düzenledi. Bu sempozyumun tarihi önemi büyük. Çünkü Mustafa Çokay’a hasredilen ilk uluslar arası sempozyumdur.

Bu sempozyumda Kazakistan Bilim ve Eğitim Bakanlığı tarafından “Kazakistan biliminin gelişmesine yaptığımız hizmetler” için bir madalya ile taltif edildik. Kazakistan Başbakanı Kerim Masimov’un Mustafa Çokay hakkında araştırma yapanların ödüllendirilmesi konusundaki talimatı doğrultusunda Kazakistan Bilim ve Eğitim Bakanı Bakıtcan Cumagulov tarafından verilen madalyayı bakanlık yetkilisi Kencegül Bekimova göğsümüze taktı. Bu hususta yaptığı konuşmada “Mustafa Çokay hakkında bu toplantının Kazakistan’ın 20. Bağımsızlık yılında gerçekleştirilmekte olması bir tesadüf değildir. Çünkü onun ismi anıldığında bağımsızlık için mücadele eden bir şahsiyet olarak gözümüzün önünde belirir. Abdulvahap Kara Mustafa Çokay’ın hayatı ve mücadelesi konusundaki araştırmalara bizden kilometrelerce uzaktaki Türkiye’den katkı yaptı” dedi.

Çokay konusundaki araştırmalarımızın Kazakistan’da bu şekilde takdir görmesinden dolayı çok mutluyum. Çünkü, araştırmacıların şahsında Kazak Hükümeti’nin Mustafa Çokay’a olan saygılarının bir tezahürüdür.

 


“ХАЛЫҚ ЖАУЫНАН” ХАЛЫҚ БАТЫРЫНА АЙНАЛҒАН

{jcomments on}

Ұлт ісі дегенде қара нардай болған Алаш ұлдары мен қыздарының жанкешті еңбегін, нақ­тылай түссек, Алаш қозғалысының 90 жылдығы мен елорданың 10 жылдығын ұштас­тырып өткізген: “Әлем қазақтарының рухани сұхбаты: тіл, мәдениет және Алаш мұраты” деген халықаралық ғылыми-теориялық конференция өткен жылдың соңына қарай Аста­нада өткені мәлім. Бұл мәслихатқа бір замандары тарыдай шашылып, қайтсек тірі қаламыз деп төрткүл дүниенің 40-тан аса мемле­кетіне бас сауғалап кеткен қандас­тары­­мыздың бір тобы ат арылтып келіп, алқалы жиында сөз сөйлеп, ой-пікір­лерін ортаға салған еді. Солардың қатарында Түркияның Ыстамбұл қаласында тұратын белгілі тарих­­шы, тарих ғылымдарының докторы, Мимар Синан университетінің профессоры Абдуақап ҚАРА да бар еді. Біз қанда­сымызды бір орайы келгенде сұхбатқа тартқан едік.


МҰСТАФА ШОҚАЙ ЖӘНЕ ФРАНЦИЯ

{jcomments on}

Әбдіуақап Қара

Шоқайтанушы,

Ыстамбұлдағы Мимар Синан көркем өнер университетінің профессоры

Қазан айының 27-28 күндері Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Францияға сапары жоспарланып отыр. Осы сапарға байланысты және туғанына 120 жыл толуына байланысты Франция астанасы Париж қаласында Мұстафа Шоқайға арналып бір парк ашылмақ және оның ішінде оған арнап бір мүсін қойылмақ. Бұл тарихи да мәнді оқиға.

Бүгінгі таңда Мұстафа Шоқай жалпы алғанда Қазақстанның алдағы жылда 20 жыл толатын тәуелсіздік тарихын тереңдетіп мәнін арттыра түсетін ұлы тұлғалардың бірегейі. Ол кеңестік билік туған елінде өктемдік орнатқаннан кейін шетелге шығып Францияда 1921-1941 жылдары арасында туған елінің тәуелсіздігі үшін идеалық күрес жүргізген еді.


Алаш қозғалысының соңғы түйіні Мұстафа Шоқай

{jcomments on}

Әбдіуақап Қара

Тарих ғылымдарының докторы – Ыстамбұл (Түркия)

Қазақ халқының таяу заман тарихында ерекше орынға ие Алаш қозғалысының тарихы көбінесе Алаш Орда үкіметінің тарқауымен байланыстырылып 1918 жылға дейін келіп аяқтатылады. Алайда бұл мәселеге тереңнен үңілгенде, оның ауқымының одан әлдеқайда әріде Мұстафа Шоқайдың күрес тарихымен жалғасып 1940 жылдарға дейін барғанын көреміз.
Бірақ, Мұстафа Шоқайдың іс-қимылдарын Алаш Орада қозғалысынан бөлек қолға алу басым болып отыр. Атап айқтанда, Алаш Қозғалысы, Алаш Орда үкіметі мен Мұсафа Шоқай, Түркістан автономиясы, Шоқайдың Еуропа елдеріндегі саяси іс-қимылдары көбінесе бірбірінен тәуелсіз әрекеттер ретінде бағалануда.