TÜRKİYE KAZAKLARININ EFSANE GÖÇ LİDERİ ELİSHAN BATUR

Türkiye Kazaklarının 1930’ların ikinci yarısından 1950’lerin başına kadar süren Doğu Türkistan’dan Anadolu’ya yaptıkları göçün tarihine baktığımızda bu göçün rastgele değil, liderlerinin öncülüğünde yapıldığını görürüz. Bunlar Elishan Batur, Zayıp Teyci (bazı eserlerde Zayif Teyci geçer), Nurgocay Batur, Alibek Hakim, Sultan Şerif Teyci, Hüseyin Teyci ve Delilhan Canaltay gibi şahsiyetlerdir. Bu liderler dillerini, dinlerini ve kültürlerini korumak ve hür yaşamak için vatanlarından hicret etmeye mecbur olmuşlardır. Biz bu göç liderlerinden 2018’de doğumunun 110. yılı olması sebebiyle Elishan Batur hakkında biri Türkiye’de ve ikincisi Kazakistan’da olmak üzere iki makale neşretmiştik. Ayrıca aynı yıl Astana’daki Avrasya Devlet Üniversitesi’nden davet ettiğimiz değerli tarihçi Prof. Dr. Tursınhan Zakenoğlu ile birlikte iki de konferans vermiştik. Bunlardan biri İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı Topkapı Kültür Evlerinde, diğeri de Bağcılar Belediyesi’nde gerçekleşti. Elishan Batur’u bu makalelerden kısaltarak anlatmaya çalışacağız.

Devamı…


İNGİLTERE’DEN GELEN ŞAŞIRTICI VE DUYGULANDIRICI ÇİÇEKLİ TEŞEKKÜR

Sabah kahvaltıdan sonra kapı çaldı. Kargo. Bir çiçek. Bayram değil, seyran değil, bu çiçek de nedir? Merak ettim. Hemen kartı okudum. Çiçek İngiltere’den dün hayatını yazıp paylaştığım Kazakların büyük ulemasından Yahya Molla’nın İngiltere’de Londra’da yaşayan torununun kızı Yıldız İnan’dan geliyordu. Ailesi adına bu yazı için Londra’dan çiçek göndererek teşekkür ediyordu.

Benim için büyük sürpriz oldu. Duygulandım. Hacı Hamza İnan’ın torunu olmak böyle bir şey. Hacı Hamza bilge kişiliği var demiştik. O da böyle kadirşinastı.

Devamı…


Yahya Molla, Altaylarda Bir Din Adamı ve Eğitmen

Altay’da geçen asrın ilk yarısında yaşayan iki büyük din aliminden birisi Akıt Hacı Ülimcioğlu ise, diğeri Yahya Molla’dır. Kazakların Molkı kabilesine mensup Akıt Hacı ve eserlerini günümüzde bilmeyen yoktur. Ama, nedense Yahya Molla ismi pek bilinmez. Bunun bir nedeni de, herhalde, Akıt Hacı’nın din alimliğinin yanısıra, ardında yazılı eserlerini bırakabilmiş olmasıdır. Akıt Hacı İslam dini ile ilgili görüşlerini ve yaşadıklarını şiir diline dökmüş ve o zamanın kısıtlı olanaklarına bakmaksızın daha sağlığında şiir kitaplarını Kazan’da bastırabilmiştir. Fakat, Yahya Molla ardında yazılı bir eser bırakmadığından olsa gerek, hakkında fazla bir araştırma yapılmamıştır.

Ne mutlu ki, Yahya Molla’nın torunları var. Istanbul’da yaşıyorlar. Onlardan biri Hacı Hamzaoğlu Abdülcelil İnan’dır. Yahya Molla hakkındaki bu yazımızı, onun verdiği bilgiler temelinde yazdık.

Hacı Abdülcelil İnan Hamzaoğlu, Yahya Molla torunu (Almatı, 2005 – Abdulvahap Kara arşivi)

Yahya Molla, 1875 yılında Kazakistan’ın doğusunda yer alan Zaysan’da dünyaya geldi. Kazakların Nayman boyunun Törtuvıl koluna mensup Yahya Molla’nın babası Burkat idi. Arkat ve Bölekbay isimli iki kardeşi olan Burkat’ın Yahya’dan başka Caylavbay isimli bir oğlunun daha olduğunu biliyoruz. Yahya, daha çocukluğunda, zekiliği ve çalışkanlığı ile ön plana çıktı. Köyün imamından ilk derslerini aldıktan sonra, yüksek tahsil için Semey’e geldi. Semey’de o zamanın üniversitesi sayılan Galiya Medresesinde öğrenim görmeye başladı.

Devamı…


TÜRKİYE KAZAKLARININ GÖÇ LİDERLERİNDEN HACI HAMZA İNAN

Hacı Hamza İnan
Türkiye Kazaklarının göç liderlerinden, XIX. asırda Doğu Türkistan’da ismi alim ve şair Akit Ülimcioğlu ile birlikte anılan din bilgini ve kadı Yahya Molla’nın oğlu olan Hamza İnan büyük bir şahsiyetti. Bilge kişiliği ile tüm Kazaklar tarafından saygı görürdü. Akrabam olduğu için gençliğimde sohbetinde çok bulundum. Ondan çok şey öğrendim. Belki onun göç ve Kazak kültürü ile ilgili anlattıkları bizim elektronikten tarihe yönelmemizdeki sebeplerden biri olabilir. 1995’de yüz yaşlarında İstanbul Zeytinburnu’ndaki evinde vefat etti. Rahmetle anıyor, mekanı cennet olsun diyorum. Prof. Dr. Abdulvahap Kara

Kitap: Türk Halklarının Ortak Edebi Eserleri

Kazakistan’in taninmis bilim adami, Turkolog, roman, tiyatro yazarlarindan Prof. Dr. Nemat Kelimbetov’un edebiyat alaninda yillar suren calismalarinin urunu olan Turk Halklarinin Ortak Edebi Eserleri isimli kitabini Kazak Turkçesinden aktararak Istanbul’da 2011’de yayinlandik. 35 yasinda kendisini yatalak hale getiren felci buyuk azmiyle nasil yendigini anlattigi Umit isimli monolog hikâyesi de daha once Turkceye aktarilarak yayinlanan Kelimbetov bu son calismasinda tarih boyunca bircok devlet kuran Turklerin edebiyat alaninda verdigi bircok onemli eseri akici bir dille irdelemektedir. Devamı…

BOZKIRIN BİLGE BEYİ ABAY’IN BABASI KUNANBAY’IN CAMİSİ

Kunanbay Camisi

Büyük şair ve düşünür Abay’ın babası Kunanbay Öskenbayoğlu’nun 1851’de yaptırdğı camidir resimdeki. Kunanbay Tobıktı kabilesinin beyi idi. Çok zengindi ama bir bozkır bilgesiydi.

Hacca gittiğinde Türkistan’dan gelecek hacılar için bir misafirhane de yaptırmıştır. Mekanı cennet olsun. Bu mübarek adam için Sovyet ideologları zalim feodal bey karalamasını yapmışlar, böylece Kazak konar göçer bozkır toplum yapısını sevilen beyleri üzerinden dinamitlemek istemişlerdi.

Bir keresinde şiirleriyle ün kazanan genç Abay gurura kapılmış ve babası Kunanbay’a: “Baba sen mi büyüksün, ben mi?” diye sormuştu. Babası o zaman taşı gediğine koymuştu: “Oğlum beni geçebilmen için bir Abay yetiştirmen gerekir.”

Prof. Dr. Abdulvahap Kara


BEKLENEN KİTAP “ABAY” NİHAYET YAYINLANDI

Bir büyük mutluluk daha yaşıyorum. Her kitabının yayınlanışı yazar için bir evladı daha dünyaya gelmişçesine sevinç, gurur ve mutluluk yaşatır. İşte o duygulandan birini daha Sultanahmet’te Türk edebiyatı Vakfında yaşıyorum.

Ayrıca Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in talimatlarıyla bu sene Abay eserleri 175. Yılı vesilesiyle, 10 dile çevrilmesi planlanmıştı. Bu dillerden Türkçeye aktarılması başkanlığımızdaki ekibin çevirisiyle gerçekleşmiş olması da bizim için ayrı bir gurur, onurdur.

Vakıf Yayınları arasında çevirmen, şair ve editör arkadaşlarımla hep beraber kışın aylarca üzerinde çalıştığımız Abay Şiirleri ve Kara Sözleri çevirilerimiz böylece yayınlanmış bulunmaktadır. Şimdiye kadar yapılmış en iyi Abay çevirisini ortaya koyduğumuzu düşünüyorum. Ama tabii ki, takdir okuyucunundur. Türk dünyasına hayırlara vesile olmasını temenni ediyorum.


TÜRKİYE KAZAKLARININ BÜYÜK KAYBI

Değerli sanatçımız Beşir Ahmet Köse’nin sevgili eşi, Kazakistanlı öğrencilerin şefkatli annesi, benim altın kalpli yengem Bagila hanım bugün sabah kanser tedavisi gördüğü hastanede Hakk’ın rahmetine kavuştu.
Devamı…

KAZAKİSTAN’IN BÜYÜK KAYBI

Bugün kötü haber geldi. Koronavirüse yakalanan Kazaklarin efsane güreşçisi 1980 Grekoromen Olimpiyat şampiyonu ve Mustafa Öztürk’ün yakin dostlarından Jaqsılıq Üşkempirov’un vefat ettiği bildirildi.

Çok üzüldüm. Üç sene önce 2017’de Nur-Sultan’da Kazak Kurultayında yanyana oturuyorduk. Çok mütevazi ve vatanperver bir insandı. Allah’tan rahmet diliyorum. Mekanı cennet olsun.


ESAT KOÇYİĞİT BUGÜN NUR-SULTAN’DA TOPRAĞA VERİLİYOR

Dün Korona virüsten dolayı hastanede 71 yaşında hayata veda eden değerli bacanağım Esat Koçyiğit’in bugün Kazakistan’ın başkenti Nur-Sultan şehrinde Cenaze namazından sonra defnedileceği bildirildi.

Allah’tan merhuma gani gani rahmet diliyorum. ailesine ve yakınlarına başsağlığı diliyorum.

Maalesef korona tedbirleri sebebiyle İstanbul’dan Kazakistan’a giderek cenazesine katılanmadık, ancak tek tesellimiz mübarek cuma gününde ve İstanbul’da cuma saatinde vefat etmiş olmasıdır.

Aslında rahmetli Ayasofya Camii Şerif’in açılışını ve ilk cumayı canlı izlemek için günleri iple çekiyordu. Ilahi tesadüf tam Ayasofya açılış yapılıp cuma okunurken Hakk’ın rahmetine kavuştu.

Mekanı cennet olsun. Bu arada eve taziye ziyaretleri kabul etmediğimizden telefonla veya sosyal medya aracılığıyla başsağlığı dileyen tüm dostlara, akrabalara ve tanıdıklara da teşekkür ediyoruz.